да несібесі иесімен бірге, осы үйдің бір мүшесі сияқты ғой. Бере алмаймын, оған ренжіме. Әкемнің осылай жауап беруін тағатсыздана күтіп отырған мен іштей қатты қуандым. Беріш ренжіп кетті. «Дос көңілі мың теңгелік болса керек еді, он теңгелік итіңді қимадың. Ат басындай алтыны мен атан түйесін қажет болса сұраусыз-ақ алып жүре беретін тегіміз қазақ емес пе едік. Ақ көңіліме ашыған айран тамызғандай ірітіп, болмашы нәрсе үшін тауымды жықтың-ау. Қош бол!» – деді де есікті тарс жауып шығып жүре берді. Әкемнің өзінше ақталмақ боп, әңгіме – байлықта, сараңдықта тұрмағанын, «қажет болса қазықтағы жорға мен, қамбадағы азықты алып жүре бер, пәлен десем нәлеті ат» – деген сөзін ол естіген де жоқ. Бәріміз үнсіз қалдық. Әлден соң әкем ақырын ғана: «Қайтеміз, ренжісе ренжір. Берсең дос та, бермесең басың бос екен ғой. Жақсы ит оған қымбат болғанда маған неге қымбат емес, –деді есік жақтан көз алмай. – Ит деген аты болмаса иттің де иті бар, әйтпесе, атан түйесін атына қосақтап, оның үстіне екі бірдей төбетімді ал деп Беріш қабының аузын босқа қайырып отыр дейсің бе? Сенің атың тұра тұрсын, менің атым жүре тұрсынның кері де бұл. Болмашыға теріс айналуын қашан қояр екен, сірә!». Әкемнің соңғы сөзінде үлкен мән жатыр. Берішпен ол кісі қой баққан он бір жылдан бері етене таныс, дос. Бір-бірімізбен араласып та тұрамыз. Қыс қыстауы, жаз жайлауына көшкенде де екі үй алысқа ұзай бермей арамызға бес-алты шақырым ғана жер тастап көрші қоныс тебеміз. Берішке тән бір қасиет –көрсеқызарлығында. Әкеме де оның осы мінезі ұнамайды. Біреудің жақсы малы, әсем мүлкі, ыдыс-аяғына дейін қызыға қарайды. Сонан соң достық қарым-қатынасын көлденең тартып «қаладым» деп қиыла өтінеді. Бірде алады, бірде көңілі қалады. Алса – берген адамнан жақсы жоқ, көңілі қалса –қызығуы қызғанышқа айналады. Былтыр қыста ол әкемнің Арқа жақтан бір сиырдың құнына сатып әкелген ер-тұрманын көре салып қалау сала келген. Әкем бермеді. Жалпы, исі қазақ ат иесінің көзі тірі тұрған кезінде ер-тұрманын сұрамайды, ол жаман ырым. Ер-тұрман –әке өлсе балаға, аға өлсе ініге мұра боп қалады, мұрагер жоқ болса, марқұмның үзеңгі досы мен көңілі жақын адамына аманат ретінде тапсырылады. Сондықтан әкем тіксініп, үзілді-кесілді бас тартқан. Беріш тойған масадай торсиып кеткен. Сол бойы үйге де келмей әкеммен жарты жыл бойы араз боп жүрді. Ақырында әкем оған күміс сапты қамшысын беріп, үйге шақырып, ескі кірбіңнің ізін жуып-шайған болды. Ақ көңілмен ұсынылған қамшы түрткі болды ма, әкем шақырғанда, ол да маңғазсымай әйелі, үлкен қызы, үшеуі кештетіп жетіп келді. Бұл жолы Беріштің көңілі қатты қалып, әкеммен арадағы ала арқанын біржолата үзіп